Het zijn spannende tijden als het gaat om windenergie. Het is uitdagend om in onze druk bebouwde provincie ruimte te vinden voor windprojecten. De recente keuze van Provinciale Staten (PS) om aangewezen zoekgebieden uit de Omgevingsvisie te schrappen, maakt doorpakken niet eenvoudiger. Het maakt Guus Goris, onder andere coördinator Wind bij Energie Samen Zuid-Holland (ESZH), alleen maar meer gedreven. Zijn advies aan energie-initiatieven: neem je rol in en ga zo vroeg mogelijk in het proces om tafel. Guus: “En trek me vooral aan m’n jasje als ik je daarbij kan helpen.”
‘Om tafel gaan’ doe je liefst met alle betrokken partijen. Guus: “Zoek zowel het bevoegd gezag, de ontwikkelaar en de grondeigenaar op, of dat nou een overheidsinstantie, commerciële partij of een particulier is. En zoek bovenlokaal de samenwerking op, binnen of buiten je eigen RES-regio. En natuurlijk kun je altijd terecht bij koepelorganisaties zoals ECRR, Rijnland Energie, Energiek Midden Holland of Energie Samen Zuid-Holland. Landelijk beleid vraagt om vijftig procent lokaal eigenaarschap en wij kunnen daar als energie-initiatieven voor zorgen. Je moet alleen wel je rol willen nemen om dat voor elkaar te krijgen. En belangrijker dan lokaal eigenaarschap vind ik lokaal zeggenschap: dat je meebepaalt dát en hoe de omgeving profiteert.
Weerstand geeft helderheid
En ja, soms lijkt het erop dat je te vroeg in het proces betrokken bent geraakt, geeft Guus toe. “Het is prachtig dat je invloed hebt op bijvoorbeeld de voorwaarden van een tender, maar het betekent ook jarenlang investeren in allerlei overlegstructuren. Dan kan het frustrerend zijn als de politieke wind anders gaat waaien, als er stekkers uit getrokken worden en als misinformatie voet aan de grond krijgt.” En toch blijft Guus een ambitieus en hartstochtelijk voorvechter voor windenergie. “Weerstand geeft meestal ook helderheid. Dan weet je tenminste wie je voor je hebt en wat er echt aan de hand is. Dat geeft altijd weer aanknopingspunten voor nieuwe stappen.”
Belangen en verlangens
Zo’n aanknopingspunt krijg je helder door de goede vragen te stellen. “The art of asking questions” noemt Guus het. “Niet de discussie aangaan of de ander proberen te overtuigen van jouw gelijk; dat werkt polarisatie juist in de hand. Stel liever vragen. Wat vinden ze eigenlijk van de energietransitie? Waar zitten de belangen en wat is het verlangen? Zo probeer je de onderstroomproblematiek boven water te krijgen.” Guus noemt een voorbeeld. “Laatst bleek in een gesprek dat mensen vooral wilden dat de democratische processen goed gevoerd werden. Toen ik dat wist, konden we het gesprek anders vormgeven en was de angel er snel uit.”
Guus: “Die molens komen er toch wel, zorg er dan tenminste voor dat de omwonenden en de omgeving ervan profiteren”
Kracht en kwetsbaarheid van lokaal
Dat soort gesprekken kunnen spannend zijn, erkent Guus. “Zeker als emoties een rol spelen en je de ander morgen weer bij de bakker tegen kunt komen. En dat is nu eenmaal het geval als je vanuit een lokaal initiatief betrokken bent. Die lokaliteit is de kracht en ook wel de kwetsbaarheid van lokale energie coöperaties. Je moet sterk in je schoenen staan in zo’n gesprek, want het kan er verhit aan toe gaan.” “Wat kan helpen”, adviseert hij, “is helder maken dat jij als individu of coöperatie niet gaat over het omgevingsplan, dus over de landschappelijke invulling. En uiteraard dat er geen risico’s voor bijvoorbeeld de gezondheid zijn. Voor de ruimtelijke planning is het bevoegd gezag aan zet. Waar je als coöperatie aan kunt bijdragen is dat de omgeving profiteert van de windmolens. Naast het verplichte omgevingsfonds is het nog veel belangrijker dat we ervoor zorgen dat de geproduceerde elektriciteit zo veel mogelijk ter beschikking komt van omwonenden en ondernemingen in de buurt van de turbines.” De korte versie van dit advies? Guus: “Die molens komen er toch wel, zorg er dan tenminste voor dat de omwonenden en de omgeving ervan profiteren. En als we zeggenschap hebben, kunnen wij ook maatregelen nemen die mogelijke hinder verminderen. Kortom; zorgen voor de hoogste lusten en de laagste lasten.”
Besluit PS
Na het besluit van de Provinciale Staten (PS) om voorlopig alle aangewezen zoekgebieden voor windenergie uit de Omgevingsvisie te schrappen, lijkt de komst van nieuwe molens weer uitgesteld. Guus: “Een tegenvaller van jewelste. We hebben de Statenleden uitgebreid geïnformeerd, een rondleiding georganiseerd bij Windpark Deil, en door goede inzet van Paulien Albas veel politici in hun fractievergaderingen kunnen spreken. En toch deze keuze. Terwijl de problematiek zo nijpend is, met netcongestie, een volle provincie en een immer toenemende energievraag. Het risico op verhuizingen van belangrijke bedrijven die voor veel werkgelegenheid zorgen is niet langer meer ondenkbaar. Het goede nieuws? Tegelijkertijd is er door PS een amendement aangenomen wat ervoor zorgt dat we als coöperatieve beweging een steviger stoel aan de onderhandelingstafel hebben gekregen. PS heeft namelijk de voorkeur vastgelegd voor 90% lokaal eigendom!” Het geeft Guus wel een dubbel gevoel. “Enerzijds hebben we in drie RES-regio’s te maken met uitstel, en tegelijk wordt van ons verwacht dat we nu gaan bijdragen aan het versterken van de provinciale economie. Deze zomer neem ik contact op met de betrokken windcoöperaties om af te stemmen.”
Overzicht
Energie Samen Zuid-Holland publiceerde een verhelderend overzicht van de PS-beslissing over de Omgevingsvisie en de consequenties hiervan. Lees het hier.
Vragen? Mail Guus Goris, hij kan je doorverwijzen naar provinciale of landelijke wind-experts en de weg wijzen naar fondsen die mogelijk beschikbaar zijn.
Rollen overheden rondom windenergie: hoe zat het ook alweer?
Het rijk en de provincie stellen de overkoepelende klimaatdoelen en ruimtelijke kaders vast in het Nationaal Energieakkoord en de eigen omgevingsvisies. De Provinciale Staten (PS) zijn de volksvertegenwoordigers binnen een provincie die het kaderstellend beleid bepalen en de Gedeputeerde Staten (GS) controleren. Op het gebied van windenergie wijzen zij zoekgebieden aan waar de komst van windparken is toegestaan, stellen zij vergunningskaders op (het omgevingsbeleid). Daarnaast zijn zij doorgaans het bevoegd gezag voor grote windparken (tussen 15 en 100 MW). Gemeenten verlenen de daadwerkelijke omgevingsvergunningen en passen hiervoor de lokale omgevingsplannen aan.
Overheden werken samen in RES-regio’s, hierin wordt de Regionale Energie Strategie bepaald. In Zuid-Holland zijn er 7 RES-regio’s In elke RES-regio werken gemeenten, provincie en waterschappen samen aan het opwekken van grootschalige duurzame energie op land en het zoeken naar duurzame warmtebronnen.
